Bougies vervangen: wanneer, hoe en welk gereedschap je nodig hebt

Een bougie geeft bij elke arbeidsslag van een benzinemotor de vonk die het mengsel ontsteekt. Dat doet hij tienduizenden kilometers lang, maar de elektroden branden langzaam af, de vonkafstand wordt groter en de vonk zwakker. Dan gaat de motor haperen, slechter starten en meer verbruiken. In dit artikel lees je hoe je ziet dat de bougies aan vervanging toe zijn, hoe vaak dat moet, en hoe je ze vervangt. Het werk zelf is overzichtelijk. Het risico zit in de schroefdraad: de bougie draait in een cilinderkop van aluminium, en een beschadigde draad is een veel grotere klus dan een set nieuwe bougies.

Zo merk je dat de bougies aan vervanging toe zijn

• Haperen of overslaan. De motor loopt onregelmatig, vooral bij optrekken of onder belasting. Eén cilinder die niet goed ontsteekt voel je meteen.
• Ruw stationair draaien. De motor schudt of het toerental schommelt terwijl de auto stilstaat.
• Slechter starten. Vooral op koude ochtenden heeft de motor meer pogingen nodig, omdat een zwakke vonk een koud mengsel minder makkelijk ontsteekt.
• Hoger verbruik en minder trekkracht. Brandstof die niet volledig verbrandt, kost vermogen en gaat deels onverbrand de uitlaat uit.
• Het motorlampje. Moderne motoren herkennen overslaande ontsteking zelf en slaan een storingscode op.

Let op: dezelfde klachten kunnen ook van een bobine of een bougiekabel komen. Laat bij twijfel eerst de storingscode uitlezen. Die vertelt vaak in welke cilinder het misgaat, en dan weet je of je naar de bougie of naar de bobine van die cilinder moet kijken.

Hoe vaak moet je bougies vervangen?

Daar is geen vast getal voor. Het interval verschilt per motor van ongeveer 20.000 tot ruim 100.000 kilometer. Oudere motoren met eenvoudige nikkelbougies zitten aan de onderkant van die bandbreedte, moderne motoren met iridium- of platinabougies aan de bovenkant. Het onderhoudsschema van de fabrikant is leidend. Staat er niets in, vraag het dan na bij de dealer van het merk. Vervang bougies altijd als complete set: ze hebben dezelfde kilometers gemaakt, en een motor loopt het rustigst als alle cilinders een gelijke vonk krijgen.

Het gereedschap: een bougie is geen gewone bout

Een bougie zit diep in de cilinderkop, vaak onder een bobine en tussen leidingen, en heeft een keramische isolator die bij een verkeerde beweging breekt. Een gewone dop van 14 of 16 mm is daarom niet de juiste keuze. Dit heb je nodig:

• Een bougiesleutel of bougiedop. Lang genoeg om de bougie diep in de put te bereiken, met dunne wanden en een rubber of een magneet die de bougie vasthoudt. Zo trek je hem eruit zonder dat hij in de put valt, en zet je de nieuwe recht op de draad. De meeste moderne motoren hebben bougies met een zeskant van 14 mm. Sommige motoren, zoals de Ford EcoBoost 1.5, hebben er een eigen sleutel voor omdat de ruimte rond de bougie zo krap is.
• Een momentsleutel. Een bougie gaat op moment vast, niet op gevoel. Te los en hij lekt compressie, te vast en je trekt de draad uit de kop.
• Reinigingsgereedschap voor de zitting en de draad. Vuil en koolaanslag in de draad laten een nieuwe bougie zwaar draaien, en dan meet je met de momentsleutel de wrijving in plaats van de klemkracht. Een draadreiniger in de bougiemaat maakt draad en zitting schoon voordat de nieuwe erin gaat.
• Een schroefdraadreparatieset. Voor als het toch misgaat: een beschadigde draad in de kop herstel je met een inzetstuk in de bougiemaat, meestal zonder de cilinderkop eraf te halen.

Welzh voert deze gereedschappen in de categorie bougiesleutels en bougiedoppen: bougiesleutels van 14 mm, een magnetische 12-kantdop, reinigingsgereedschap en een reparatieset voor de gangbare draadmaat M14 x 1,25.

Bougies vervangen, stap voor stap

1. Laat de motor afkoelen. Een aluminium cilinderkop zet uit als hij warm is, en de draad is dan kwetsbaarder. Werk dus op een koude motor.
2. Haal de bobines of bougiekabels eraf. Markeer welke bij welke cilinder hoort als je kabels hebt. Trek bobines recht omhoog en niet aan de stekker.
3. Blaas de bougieputten schoon met perslucht, voordat je een bougie losdraait. Zand of steentjes die in de put liggen, vallen anders de verbrandingskamer in zodra de bougie eruit is.
4. Draai de oude bougie los met de bougiesleutel, linksom. Gaat hij heel zwaar, forceer dan niet. Draai een kwartslag terug, geef wat kruipolie en probeer opnieuw. Een bougie die afbreekt is een probleem op zich.
5. Bekijk de oude bougie. Een lichtbruine of grijze punt is normaal. Zwart en roetig wijst op een te rijk mengsel, olieachtig op olieverbruik, en wit of verbrand op een te heet draaiende motor. Dat zijn signalen om verder te kijken, niet alleen om te vervangen.
6. Maak de draad en de zitting schoon met de draadreiniger.
7. Controleer de nieuwe bougie. Kijk of het type en de warmtegraad kloppen voor jouw motor en of de elektrodenafstand overeenkomt met de opgave. Bij moderne iridium- en platinabougies is de afstand af fabriek ingesteld en buig je niets bij. Smeer de draad alleen in als de bougiefabrikant dat voorschrijft: een middel op de draad verandert het aandraaimoment.
8. Draai de nieuwe bougie met de hand in. Gebruik de dop of een stukje slang, zonder ratel. Draait hij niet soepel tot op de zitting, dan staat hij scheef: eruit en opnieuw. Dit is het moment waarop de meeste draden beschadigd raken.
9. Op moment aandraaien. Bij personenauto's ligt het aandraaimoment van een bougie meestal tussen de 20 en 30 Nm; de exacte waarde voor jouw motor staat in de handleiding en een richtwaarde in onze aandraaimomenten-tabel.
10. Bobines of kabels terug in de juiste volgorde, start de motor en luister of hij rustig en gelijkmatig loopt. Laat een eventuele storingscode wissen.

En bij een diesel?

Een dieselmotor heeft geen bougies maar gloeibougies. Die geven geen vonk, ze verwarmen de verbrandingskamer bij een koude start. Ze slijten anders, en ze zijn berucht omdat ze na jaren vast kunnen zitten en bij het losdraaien afbreken. Daar is ander gereedschap voor, van lange doppen tot uitboorsets: dat vind je in onze categorie gloeibougies.

Wat er misgaat als je het half doet

De fouten die het vaakst terugkomen zijn steeds dezelfde. Losdraaien op een warme motor. De put niet schoonblazen, zodat er vuil in de cilinder valt. Een nieuwe bougie meteen met de ratel indraaien in plaats van met de hand, waardoor hij scheef gaat. Op gevoel aandraaien. En maar één bougie vervangen terwijl de rest even oud is. Alle vijf zijn ze goedkoper om te voorkomen dan om te herstellen.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet je bougies vervangen?
Dat verschilt per motor van ongeveer 20.000 tot ruim 100.000 kilometer. Oudere motoren met nikkelbougies zitten aan de onderkant, moderne motoren met iridium- of platinabougies aan de bovenkant. Het onderhoudsschema van de fabrikant is leidend.

Hoe merk je dat je bougies versleten zijn?
Aan haperen of overslaan, ruw stationair draaien, slechter starten op koude dagen, een hoger verbruik en minder trekkracht. Moderne motoren zetten het motorlampje aan bij overslaande ontsteking. Dezelfde klachten kunnen ook van een bobine komen, dus laat bij twijfel de storingscode uitlezen.

Welke kant draai je een bougie los?
Linksom, tegen de klok in, zoals een gewone bout. Vastdraaien gaat rechtsom. Gaat hij zwaar, forceer dan niet: draai een kwartslag terug, geef kruipolie en probeer opnieuw.

Wat kost het om bougies te vervangen?
Dat hangt af van het type bougie en hoe goed ze bereikbaar zijn. Doe je het zelf, dan betaal je de bougies en eenmalig het gereedschap, dat je daarna bij elke volgende beurt weer gebruikt. In een garage komt daar arbeidsloon bij, en bij motoren waar eerst het inlaatspruitstuk eraf moet, is dat het grootste deel van de rekening.

Moet je alle bougies tegelijk vervangen?
Ja. Ze hebben dezelfde kilometers gemaakt en slijten gelijk op. Vervang je er maar één, dan krijgt die cilinder een sterkere vonk dan de rest en loopt de motor minder gelijkmatig.

Wat betekent een zwarte bougie?
Een zwarte, roetige punt wijst meestal op een te rijk mengsel of veel korte ritten, waarbij hij niet heet genoeg wordt om zichzelf schoon te branden. Een olieachtige aanslag wijst eerder op olie in de verbrandingskamer. In beide gevallen lost een nieuwe het symptoom op, maar niet de oorzaak.

Fuseekogel vervangen: sym...

Homokineet vervangen: sym...